Kruip eens in het hoofd van de ander: waarom écht luisteren een vastgelopen gesprek kan veranderen

Je hoeft het niet met elkaar eens te zijn om elkaar werkelijk te begrijpen. Maar zolang je alleen je eigen verhaal verdedigt, hoor je vaak niet wat de ander probeert te zeggen.

Het begint met een klein meningsverschil.

Je partner zegt iets wat je raakt. Je reageert, legt uit waarom je het anders ziet en probeert duidelijk te maken wat je bedoelt.

Maar de ander voelt zich niet begrepen en probeert het opnieuw.

Voor je het weet zijn jullie een kwartier verder. De stemmen worden harder, oude voorbeelden komen voorbij en allebei heb je het gevoel dat je niet wordt gehoord.

Op het werk kan precies hetzelfde gebeuren. Twee ondernemers kijken verschillend naar een beslissing. Beiden hebben goede redenen, maar het gesprek loopt steeds opnieuw vast.

En misschien herken je dan die gedachte:

Waarom begrijpt de ander nou niet wat ik bedoel?

Maar wat als je die vraag eens omdraait?

Begrijp jij eigenlijk wel wat de ander bedoelt?

We luisteren vaak om te reageren, niet om te begrijpen

Wanneer een gesprek spannend wordt, gebeurt er iets herkenbaars.

Terwijl de ander praat, zijn we in gedachten alweer bezig met ons antwoord.

We zoeken naar voorbeelden die ons gelijk bewijzen. We bedenken waarom een opmerking niet klopt. Of we wachten op het moment waarop we eindelijk kunnen uitleggen hoe het volgens ons werkelijk zit.

Daardoor luisteren we soms maar half.

Niet omdat we geen belangstelling hebben, maar omdat we zo graag begrepen willen worden.

En daar ontstaat een merkwaardige situatie.

Twee mensen doen allebei hun best om hun verhaal duidelijk te maken, terwijl geen van beiden nog werkelijk onderzoekt wat de ander probeert te vertellen.

Wat betekent luisteren naar de waarheid van de ander?

Bij Spreekhuys gebruiken we graag het beeld: kruip eens in het hoofd van de ander.

Niet om gedachten te lezen. En ook niet om vast te stellen wie gelijk heeft.

Maar om nieuwsgierig te worden naar de manier waarop de ander een situatie beleeft.

Wat heeft diegene gezien of meegemaakt? Welke betekenis geeft hij of zij daaraan? Welke gevoelens spelen mee? En wat maakt iets zo belangrijk?

Dat noemen we luisteren naar de waarheid van de ander.

Daarmee bedoelen we niet dat alles wat iemand zegt automatisch feitelijk juist is.

Twee mensen kunnen dezelfde gebeurtenis immers heel verschillend ervaren.

De een herinnert zich vooral de harde woorden. De ander herinnert zich dat hij zich niet gehoord voelde.

Beide ervaringen kunnen oprecht zijn, ook wanneer de betrokkenen het niet eens zijn over wat er precies gebeurde.

Je hoeft de beleving van de ander niet over te nemen om haar wel serieus te nemen.

Dat onderscheid maakt het mogelijk om te luisteren zonder jezelf te verliezen.

Een andere manier van praten: eerst begrijpen, dan pas reageren

Stel je voor dat jullie een gesprek voeren waarin je tijdelijk iets heel belangrijks afspreekt:

De ene persoon vertelt zijn of haar verhaal.

De ander mag luisteren en vragen stellen, maar nog niet uitleggen waarom het anders zit.

Geen tegenargumenten. Geen verdediging. Geen oplossingen.

Alleen vragen om het verhaal beter te begrijpen.

Dat klinkt misschien eenvoudig.

Maar probeer maar eens nieuwsgierig te blijven wanneer iemand iets vertelt waarmee je het totaal oneens bent.

Juist dan begint het echte luisteren.

Hoe werkt zo'n gesprek bij Spreekhuys?

Tijdens een begeleid gesprek kunnen we de rollen bewust verdelen.

Stap 1. Eén persoon vertelt zijn of haar verhaal

De verteller krijgt de ruimte om uit te leggen hoe hij of zij de situatie ziet.

Wat is er gebeurd? Wat deed dat met je? Wat vond je moeilijk? En wat had je eigenlijk nodig?

De luisteraar onderbreekt niet.

Wij helpen de verteller om het verhaal helder te maken en bewaken dat er ruimte blijft om rustig te spreken.

Stap 2. De ander stelt alleen vragen om te begrijpen

De luisteraar mag vragen stellen, maar uitsluitend vanuit oprechte nieuwsgierigheid.

Bijvoorbeeld:

• Wat maakte dat moment voor jou zo moeilijk?
• Wat voelde je toen ik dat zei?
• Wat had je op dat moment van mij nodig?
• Wanneer begon je dit zo te ervaren?
• Wat zou je graag willen dat ik hierover begrijp?

Een vraag als 'Vind je zelf niet dat je overdrijft?' hoort daar niet bij.

Dat is eigenlijk een tegenargument met een vraagteken erachter.

Wij helpen om zulke reacties om te zetten in vragen die het gesprek openen in plaats van afsluiten.

Stap 3. De luisteraar vertelt wat hij of zij heeft gehoord

Wanneer de verteller is uitgesproken, komt misschien wel het belangrijkste onderdeel.

De luisteraar vat het verhaal samen.

Niet alleen wat er feitelijk is verteld, maar ook wat de ander voelde, dacht of belangrijk vond.

Bijvoorbeeld:

'Als ik je goed begrijp, voelde je je alleen toen ik tijdens ons gesprek steeds op mijn telefoon keek. Het ging je niet zozeer om die telefoon, maar om het gevoel dat ik op dat moment geen aandacht voor je had. Klopt dat?'

Dat is iets heel anders dan antwoorden:

'Maar ik moest nu eenmaal reageren op mijn werk.'

Die uitleg kan later nog komen.

Nu gaat het uitsluitend om begrijpen.

Stap 4. De verteller controleert en vult aan

De verteller krijgt vervolgens de vraag:

'Heb ik goed begrepen wat je bedoelde? Of mis ik nog iets?'

Misschien zegt de verteller dat het klopt.

Maar misschien komt er ook:

'Bijna. Het ging me niet alleen om dat ene moment. Ik merk het al een tijdje en daardoor voel ik me steeds minder belangrijk.'

De luisteraar probeert opnieuw samen te vatten.

Net zolang totdat de verteller kan zeggen:

'Ja, dat is inderdaad wat ik bedoel.'

Dat betekent niet dat de luisteraar het ermee eens is.

Het betekent dat de boodschap goed is overgekomen.

Stap 5. Daarna worden de rollen omgedraaid

Nu krijgt de ander dezelfde ruimte.

Ook deze persoon mag vertellen, zonder onderbroken of tegengesproken te worden.

De eerste verteller wordt luisteraar, stelt verhelderende vragen en vat samen.

Op die manier krijgen beide verhalen aandacht.

Niet om vast te stellen wie de winnaar is, maar om te begrijpen welke werkelijkheden naast elkaar bestaan.

Stap 6. Pas daarna zoeken jullie naar een volgende stap

Wanneer beide personen zich gehoord voelen, kan het gezamenlijke gesprek beginnen.

Wat begrijpen jullie nu beter?

Waar verschillen jullie nog van mening?

Welke behoeften of belangen spelen er?

En wat zou een volgende stap kunnen zijn waar jullie allebei achter kunnen staan?

Soms ontstaat er al meer rust doordat iemand eindelijk het gevoel heeft dat zijn verhaal is aangekomen.

Soms blijven de verschillen groot.

Ook dan kan het waardevol zijn dat je nu tenminste begrijpt waar die verschillen werkelijk over gaan.

Een voorbeeld uit een relatie

Een vrouw zegt tegen haar partner:

'Je bent er eigenlijk nooit echt voor mij.'

Hij reageert onmiddellijk:

'Dat is niet eerlijk. Ik werk juist zo hard om het voor ons allemaal goed te hebben.'

Zij voelt zich opnieuw niet begrepen. Hij voelt zich aangevallen.

Het gesprek loopt vast.

In een begeleide luisterronde vraagt hij in plaats daarvan:

'Wanneer voel je dat het sterkst?'

Zij vertelt over de avonden waarop ze samen op de bank zitten, maar hij voortdurend bezig is met zijn telefoon.

Hij vraagt verder:

'Wat mis je dan precies?'

Ze antwoordt:

'Ik mis het gevoel dat we echt samen zijn. Dat je even alleen aandacht hebt voor mij.'

Wanneer hij haar verhaal samenvat, ontdekt hij misschien dat het helemaal niet gaat over het aantal uren dat hij werkt.

Het gaat over aandacht.

Zijn eigen verhaal, over verantwoordelijkheid en hard werken voor het gezin, is daarmee niet minder belangrijk geworden.

Maar er is nu wel iets duidelijk geworden wat ze eerder niet van elkaar begrepen.

En daarna mag hij zijn verhaal vertellen.

Ook tussen ondernemers kan dit een doorbraak geven

Stel je twee compagnons voor.

De een wil investeren en groeien. De ander wil voorzichtig zijn en financiële risico's beperken.

Hun gesprekken lopen telkens uit op dezelfde verwijten.

De een vindt de ander te behoudend.

De ander vindt zijn compagnon onverantwoordelijk.

Tijdens een luisterronde ontdekken ze misschien iets wat in eerdere discussies nauwelijks naar voren kwam.

De eerste ondernemer maakt zich zorgen dat het bedrijf zonder investeringen uiteindelijk achteropraakt.

De tweede ondernemer is niet tegen groei, maar voelt zich verantwoordelijk voor de financiële zekerheid van zijn gezin en de medewerkers.

Hun standpunten zijn nog steeds verschillend.

Maar hun achterliggende zorgen worden begrijpelijk.

En daarmee ontstaat ruimte voor een ander gesprek.

Niet langer alleen: 'Investeren we wel of niet?'

Maar ook: 'Welke risico's kunnen we samen dragen en welke zekerheid hebben we daarvoor nodig?'

Dat is geen garantie op overeenstemming.

Het kan wel helpen om uit de strijd over standpunten te komen en de belangen erachter te onderzoeken.

Waarom kan deze manier van luisteren helpen?

De aanpak sluit aan bij verschillende bestaande gespreksmethoden.

Binnen de Imago-dialoog wordt gewerkt met spiegelen, erkennen en empathisch begrijpen. Ook bij reflectief luisteren en motiverende gespreksvoering spelen open vragen, samenvatten en het zorgvuldig onderzoeken van iemands perspectief een belangrijke rol.

In mediation en onderhandelingen wordt eveneens gebruikgemaakt van technieken waarbij de luisteraar controleert of de boodschap goed is begrepen voordat het gesprek verdergaat.

Ook wetenschappelijk onderzoek geeft aanleiding om de waarde van aandachtig luisteren serieus te nemen.

In 2024 publiceerden Guy Itzchakov en collega's onderzoek naar luisteren tijdens meningsverschillen. In vier experimenten onderzochten zij wat er gebeurt wanneer mensen zich aandachtig en zonder oordeel gehoord voelen.

De resultaten ondersteunen het idee dat kwalitatief goed luisteren defensieve reacties kan verminderen en ruimte kan geven voor minder starre opvattingen.

Dat betekent niet dat goed luisteren ieder relatieprobleem of zakelijk conflict oplost.

En het betekent evenmin dat de specifieke werkwijze van Spreekhuys als geheel wetenschappelijk is bewezen.

Wel sluit de aanpak aan bij onderzochte luisterprincipes en bestaande gespreksmethoden.

Begrijpen is niet hetzelfde als gelijk geven

Dit is misschien wel het belangrijkste om te onthouden.

Wanneer je het verhaal van de ander zorgvuldig samenvat, zeg je niet:

'Je hebt gelijk en ik zat fout.'

Je zegt:

'Ik begrijp nu beter hoe jij dit hebt ervaren.'

Dat geeft ruimte aan twee verschillende perspectieven.

Je mag het oneens blijven.

Je mag grenzen stellen.

En je mag later vertellen wat jij zelf hebt meegemaakt.

Maar je hoeft niet voortdurend te vechten om jouw verhaal als eerste erkend te krijgen.

Bij situaties waarin sprake is van intimidatie, dwang of onveiligheid, is een gezamenlijke luisteroefening niet vanzelfsprekend passend. Dan moet eerst worden bekeken of een gesprek veilig en vrijwillig kan plaatsvinden.

Kun je dit thuis zelf proberen?

Ja. Begin met een onderwerp waarover jullie verschillend denken, maar dat niet direct tot heftige escalatie leidt.

Spreek af dat de een vijf minuten vertelt en de ander alleen luistert en verhelderende vragen stelt.

Daarna vat de luisteraar samen:

'Wat ik je hoor zeggen, is...'

En vervolgens:

'Heb ik je goed begrepen?'

Laat de verteller aanvullen of corrigeren.

Wissel daarna van rol.

Probeer tijdens deze oefening vooral niet om een oplossing te vinden.

Het doel is om na afloop allebei te kunnen zeggen:

'Ik begrijp beter hoe jij hiernaar kijkt.'

Wanneer het gesprek te gespannen wordt, is stoppen of begeleiding zoeken verstandiger dan de oefening koste wat kost afmaken.

Misschien is de belangrijkste vraag niet wie er gelijk heeft

In veel vastgelopen gesprekken proberen mensen steeds opnieuw hun eigen verhaal duidelijker te vertellen.

Met meer woorden. Meer voorbeelden. Soms ook met meer emotie.

Maar misschien is nóg meer uitleg niet wat er nodig is.

Misschien begint een ander gesprek juist wanneer je even stopt met overtuigen.

Wanneer je nieuwsgierig wordt naar wat er in het hoofd van de ander omgaat.

Wanneer je probeert te begrijpen waarom iets voor de ander zo belangrijk is, ook als jij het heel anders ziet.

Je hoeft niet hetzelfde te denken om elkaar werkelijk te begrijpen.

En soms is dat begrip precies wat nodig is om weer samen verder te kunnen praten.

Bij Spreekhuys helpen we om weer echt met elkaar in gesprek te komen

Soms lukt het niet meer om elkaar rustig te horen. Iedere poging eindigt in dezelfde discussie, dezelfde verwijten of hetzelfde stilzwijgen.

Tijdens relatiecoaching bij Spreekhuys helpen we om die patronen te doorbreken.

We geven beide partners de ruimte om hun verhaal te vertellen en begeleiden het luisteren, doorvragen en samenvatten.

Ook tijdens ondernemerscoaching kan deze manier van communiceren waardevol zijn, bijvoorbeeld wanneer samenwerking onder druk staat of belangrijke gesprekken steeds vastlopen.

We kiezen daarbij geen partij en bepalen niet wiens waarheid de juiste is.

We helpen om elkaars perspectief werkelijk te begrijpen, zodat er weer ruimte kan ontstaan voor een open gesprek.

Wil je ervaren wat er verandert wanneer jullie niet langer proberen elkaar te overtuigen, maar elkaar eerst proberen te begrijpen?

Dan kun je vrijblijvend kennismaken met Spreekhuys.

Bronnen en verdere verdieping

1. Itzchakov, G., Weinstein, N., Leary, M., Saluk, D. & Amar, M. (2024). Listening to understand: The role of high-quality listening on speakers' attitude depolarization during disagreements. Journal of Personality and Social Psychology, 126(2), 213–239. https://doi.org/10.1037/pspa0000366
2. Imago Relationships Worldwide. Achtergrond over de Imago-dialoog. https://imagorelationships.org/
3. Harvard Program on Negotiation. Actief luisteren, onderhandelen en mediation. https://www.pon.harvard.edu/
4. Motivational Interviewing Network of Trainers (MINT). Open vragen, reflectief luisteren en samenvatten. https://motivationalinterviewing.org/

De gespreksstappen in dit artikel vormen een praktische uitwerking voor Spreekhuys, geïnspireerd op bestaande luister- en dialoogprincipes. De beschreven voorbeelden zijn illustratief.